Struffelt Heide - Naturschutzgebiet

Het natuurreservaat Struffelt ten zuiden van Roetgen-Rott lijkt op het eerste gezicht stil en bescheiden, maar onthult bij nader inzien een verbazingwekkende diepte. Op ongeveer 118 hectare rijst op de bergtop een open heidegebied uit de omringende boszee – een landschap dat niet natuurlijk is "ontstaan", maar het resultaat is van eeuwenlange menselijke benutting. Het beheer van lagere bossen en het begrazen van bossen hebben hier een open landschap gevormd dat vandaag de dag tot de waardevolste leefgebieden van de Nordeifel behoort.

De Struffelheide is een mozaïek van verschillende standplaatscondities. In de vochtige delen, waar de kleiachtige, waterdoorlatende ondergrond regelmatig vocht vasthoudt, overheerst de klokheide (Erica tetralix). Haar delicate, roze bloemen zijn een stille aanwijzing voor de veenachtige kwaliteiten van deze plek. In de drogere gebieden daarentegen bepaalt de gewone hei (Calluna vulgaris) het beeld – robuust, bescheiden en toch ecologisch hoog gespecialiseerd. Deze fijne verschillen maken de Struffelt tot een hotspot van biodiversiteit en tot een voorbeeld van hoe nauw landschapsgeschiedenis en soortenrijkdom met elkaar verweven zijn.

Toen het traditionele gebruik in de 20e eeuw grotendeels werd opgegeven, begon het landschap te sluiten. Adelaarsvaren breidde zich uit, bomen namen de overhand en lichtminnende soorten verloren hun leefgebied. Om deze ontwikkeling tegen te gaan, werd in 2003 onder leiding van het Biologische Station – in nauwe samenwerking met het Forstamt Hürtgenwald, de Onderste Natuurinspectie van het stedenRegion Aachen, de Heimat- en Eifelvereniging Rott en andere actoren – een beheerconcept ontwikkeld. Het doel was om het open karakter van de heide niet alleen te behouden, maar ook gericht verder te ontwikkelen.

Een centraal element van dit concept is het begrazen met schapen, dat de historische bosbegrazing nabootst. Aanvullend zijn in deelgebieden klassieke onderhoudsmaatregelen zoals het afsteken, mulchen of afplaggen toegepast om de heidesamenlevingen te regenereren. Het succes van dit langdurig opgezet werk is vandaag de dag duidelijk zichtbaar: waar vroeger de adelaarsvaren domineerde, verspreiden zich inmiddels weer typische, deels bedreigde plantensoorten van de heide- en moerassige gebieden. Duurzame vierkanten – vast gedefinieerde onderzoeksgebieden – maken het mogelijk om deze ontwikkeling wetenschappelijk te begeleiden en de effectiviteit van de maatregelen continu te controleren.

Ook de vogelwereld reageert gevoelig op de veranderde habitatcondities. De open heidevelden met losse boombeplanting zijn ideale broedplaatsen voor de boompieper (Anthus trivialis) en de zwartkeeltje (Saxicola torquata), waarvan de populaties in 2020 hun hoogste aantal bereikten sinds het begin van de tellingen in 2004. Bijzonder opmerkelijk is de terugkeer van de koekoek: na decennia van afwezigheid vond deze gespecialiseerde soort in 2020 weer geschikte leefruimten in de Struffelt – een indrukwekkend bewijs dat consistente zorg en geduld in natuurbehoud effect heeft.

Wie vandaag de dag over de open heidevelden van Struffelt loopt, ervaart geen in scène gezette natuurlandschap, maar een gevoelig uitgebalanceerd cultuurlandschap, dat laat zien hoe historisch inzicht, ecologische vakkennis en langdurige betrokkenheid samen kunnen werken. Verdere informatie over de ontwikkeling van het gebied is onder andere te vinden in een vakpublicatie in “Natuur in NRW” uit 2016, die de eerdere resultaten van het onderhoud indrukwekkend documenteert.